شدن از نظر ايشان در سفر ، عظيم‌تر است و مادر ، در اين مقام ، طلب مىكرد نظر كردن به سوى او و اقبال نمودن به جانب او را . ديگر آن كه ايذا به ايشان نرسانَد ، هر چند قليل باشد ، و نگذارد به قدرِ مقدور كه ديگرى هم آزار به ايشان رساند . و ديگر آن كه روزهء سنّت ، بى اذن پدر نگيرد ؛ و در باب مادر ، حديثى صريح نديده‌ام . ديگر ، آن كه بى اذن پدر ، قسم نخورد و عهد نكند ، مگر در كردن امرى واجب يا تركِ فعلى حرام . و در باب نذر ، نصّى بخصوص نديده‌ام ، مگر آن كه كسى گويد كه : نذر ، از اقسام يمين است و نهيى كه از يمين واقع شده ، شامل اوست . « 1 » تا اين جا كلام شيخ شهيد - رضوانٌ عليه - است و آن كه گفته كه : « واجبات كفايى ، مطلقاً حكم جهاد دارد ، در آن كه بى رخصت ايشان ، صحيح نيست » ، محلّ تأمّل است ؛ زيرا كه در جهاد ، خوف قتل است و ساير واجبات كفائيّه ، چنين نيستند . ديگر ، غايب شدن از نظر ايشان در جهاد ، زياده از اكثر واجبات كفائيّه است ، غالباً ، و بعضى از واجبات كفائيّه بر جهت ، سفر و غيبت را لازم ندارد . پس نهيى كه از جهاد واقع شده باشد ، دلالت بر حرمت آنها نمىكند ، بر تقديرى كه حكم امثال جهاد ، از آن جا ظاهر شود و ظاهراً نصّى در مطلقِ واجبات كفائيّه موجود نباشد . و اللَّه أعلم ! و در امور حرام مطلقاً ، گفته‌اند : اطاعتِ ايشان نمىبايد كرد ؛ زيرا كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرموده كه : « لا طاعة لِمَخْلُوقٍ فِى مَعصِيَتِهِ الْخالِق » ؛ « 2 » يعنى : اطاعت مخلوقى در معصيت خالق نمىباشد . « 3 » و از جمله حقوق پدر و مادر كه متعلّق است به اعتقاد ، آن است كه حضرت سيّد السّاجدين عليه السلام در حديث حقوق كه ابن بابويه رحمه الله در كتاب من لا يحضره الفقيه روايت نموده ، اشاره فرموده كه : حقّ مادرت آن است كه بدانى كه بارِ تو را كشيده ، به نحوى كه كسى ، بار كسى را نكِشد ؛ و از ثمرهء دل خود به تو عطا كرده ، آنچه احَدى به كسى ندهد ؛ و تو را به همهء اعضا و جوارح خود ، محافظت نموده و پروا نكرده از آن كه خود ، گرسنه باشد ، هر گاه تو را سير كرده باشد ؛ و از آن كه خود ، تشنه

--> ( 1 ) . القواعد والفوائد ، ج 2 ، ص 47 . ( 2 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 621 ، ح ؛ كنز العمّال ، ج 3 ، ح 3066 . ( 3 ) . القواعد والفوائد ، ج 2 ، ص 49 .